In de Canadese provincie Ontario is een 11-jarige jongen overleden aan rabiës na contact met een vleermuis. Het is het eerste lokaal opgelopen geval van rabiës in Ontario sinds 1967. Het bijzondere aan het geval is dat er geen zichtbare bijt- of krabwonden waren, waardoor het gevaar in eerste instantie niet werd herkend. Artsen waarschuwen nu dat zelfs ogenschijnlijk onschuldig contact met vleermuizen ernstig risico kan opleveren.

Het incident vond plaats in de zomer van 2024 toen de jongen tijdens een verblijf in een vakantiehuisje in Noord-Ontario wakker werd met een vleermuis op zijn gezicht, ter hoogte van zijn neus en mond. Hij had de vleermuis van zijn gezicht geslagen en zijn vader had het dier gevangen en buiten weer vrijgelaten. Omdat er geen duidelijke beet of kras te zien was en de vleermuis geen abnormaal gedrag vertoonde, besloten zijn ouders geen medische hulp te zoeken.

Pas 19 dagen later kreeg de jongen klachten: misselijkheid, pijn en een tintelend, verdoofd gevoel in het gezicht. In het ziekenhuis werd al snel gedacht aan mogelijke rabiës, waarna de gezondheidsautoriteiten werden ingeschakeld. Toch werd de jongen aanvankelijk met een andere diagnose naar huis gestuurd: herpes gingivostomatitis, een relatief onschuldige virusinfectie die mondklachten kan veroorzaken.

De volgende dag keerde hij in sterk verslechterde toestand terug. Hij ontwikkelde onder meer koorts, hallucinaties, slikproblemen, overmatige speekselproductie en neurologische uitval. Daarna volgde opname op de intensive care, waar rabiës werd vastgesteld.

Waarom rabiës zo dodelijk is
Rabiës, ook wel bekend als hondsdolheid, is een virusinfectie die het zenuwstelsel aantast en vrijwel altijd dodelijk is zodra symptomen optreden. Het virus wordt meestal overgedragen via speeksel van besmette dieren, vaak door beten of krabben. Na besmetting kan het zich dagen tot maanden in het lichaam bevinden zonder klachten. Zodra neurologische symptomen beginnen, is genezing vrijwel onmogelijk.

In Noord-Amerika worden de meeste rabiësgevallen bij mensen veroorzaakt door vleermuizen. Dat komt niet alleen doordat ze het virus kunnen dragen, maar ook omdat hun beten of krassen zo klein kunnen zijn dat ze makkelijk over het hoofd worden gezien. Waarschijnlijk is dat in dit geval ook gebeurd.

Rabiës is in principe goed te voorkomen met post-expositieprofylaxe (PEP): een combinatie van antistoffen en vaccinaties die direct na mogelijke blootstelling wordt toegediend. Zodra symptomen zich echter ontwikkelen, is er geen bewezen effectieve behandeling meer beschikbaar.

Nadat de jongen opnieuw werd opgenomen, verslechterde zijn toestand snel. Artsen overwogen experimentele behandelingen, maar deze werden niet toegediend vanwege de snelle achteruitgang en het ontbreken van bewezen effectiviteit. Na 17 dagen intensieve zorg werd de behandeling gestaakt. De jongen overleed kort daarna in het bijzijn van zijn familie.

Het geval is extreem zeldzaam. Sinds 1924 zijn in Canada slechts 28 menselijke gevallen van rabiës geregistreerd. In de meeste westerse landen komt de ziekte nauwelijks nog voor. Ook in Nederland is rabiës bij landdieren dankzij vaccinatieprogramma’s en strikte controle in feite uitgeroeid.

Toch is het risico niet volledig verdwenen. In Europa kunnen vleermuizen namelijk nog steeds verschillende rabiësachtige lyssavirussen dragen. Besmettingen bij mensen zijn uiterst zeldzaam, maar theoretisch mogelijk bij direct contact met een besmet dier. Daarom geldt ook in Nederland het advies om bij (mogelijk) contact met een vleermuis altijd zo snel mogelijk medische hulp in te schakelen en de vleermuis, als dat veilig kan, te laten onderzoeken op rabiës.

Het overlijden van de 11-jarige jongen benadrukt hoe verraderlijk rabiës kan zijn: zeldzaam in landen zoals Canada en Nederland, maar vrijwel altijd fataal zodra symptomen optreden.

Artsen benadrukken daarom dat elk direct contact met een vleermuis moet worden gezien als een medisch noodgeval, zelfs als er geen beet of kras zichtbaar is. “Als contact niet kan worden uitgesloten, moet het dier worden gevangen en getest, en moet onmiddellijk contact worden opgenomen met de gezondheidsautoriteiten”, stellen de onderzoekers.