Een kind krijgen via een draagmoeder op duizenden kilometers afstand. Nederlandse wensouders reizen tegenwoordig ook naar landen als Ghana en Georgië om hun kinderwens te vervullen. Maar zo'n traject is niet geheel zonder risico's. Volgens experts ligt uitbuiting van draagmoeders op de loer.
Uit onderzoek van Nieuwsuur blijkt dat bij ten minste twee Ghanese klinieken draagmoeders niet zelfstandig mogen beslissen over medische ingrepen, waaronder abortus. Volgens contracten liggen die beslissingen bij de wensouders. Ook kunnen draagmoeders betalingen mislopen als ze zich niet aan de voorwaarden houden of als de baby voor de geboorte overlijdt. Alleen al dit jaar werden in Ghana minstens vijf kinderen geboren voor Nederlandse wensouders.
Het ministerie moet vanwege dit soort praktijken wensouders vanaf nu expliciet gaan waarschuwen voor de risico's van draagmoederschap in landen als Ghana en Georgië. Dat zegt Nationaal Rapporteur Mensenhandel Conny Rijken in reactie op onderzoek van Nieuwsuur.
Nu interlandelijke adoptie in Nederland wordt afgebouwd, is draagmoederschap voor sommige Nederlanders een van de weinige mogelijkheden om een kind te krijgen. Jaarlijks krijgen naar schatting dertig tot vijftig Nederlandse gezinnen een kind met hulp van een draagmoeder. Ruim de helft van die trajecten vindt plaats in het buitenland.
De bestemmingen veranderen voortdurend. Waar vroeger India en Thailand populair waren, zorgde een verbod in die landen ervoor dat wensouders elders op zoek gingen. De afgelopen drie jaar reisden Nederlandse wensouders naast Ghana ook af naar onder meer Mexico, Nigeria, Cyprus en Georgië. Dat blijkt uit cijfers die Nieuwsuur opvroeg bij het ministerie van Buitenlandse Zaken.
Ook over Georgië heeft Nationaal Rapporteur Mensenhandel Rijken zorgen. In dat land werden sinds 2024 negen kinderen geboren voor Nederlandse wensouders. Ze onderzoekt op dit moment namens de Raad van Europa of de Georgische regering genoeg doet om misstanden bij draagmoederschap te voorkomen.
In Georgië kwamen recent meerdere misstanden aan het licht. Zo begon de Georgische politie vorig jaar een onderzoek nadat Thaise vrouwen naar Georgië werden gebracht om draagmoeder te worden, maar daar ter plekke gedwongen hun eicellen moesten afstaan.
Dit jaar werden twee oprichters van een Georgisch bemiddelingsbureau veroordeeld tot tien jaar gevangenisstraf, omdat ze geld bedoeld voor draagmoeders hadden verduisterd. De draagmoeders bevielen, maar kregen niets betaald.
Nieuwsuur vroeg het ministerie van Buitenlandse Zaken hoeveel aanvragen voor reisdocumenten het de afgelopen drie jaar ontving voor kinderen van Nederlandse wensouders die via een draagmoeder in het buitenland zijn geboren.
Sinds 2024 waren dat voor Georgië negen aanvragen en voor Ghana zes, waarvan vijf in 2026 en één in 2025. Voor Noord-Cyprus, Mexico en Nigeria ging het sinds 2025 om elk vijf aanvragen. Kinderen die via een draagmoeder in de Verenigde Staten of Canada worden geboren, kunnen met reisdocumenten van die landen reizen en komen daarom niet in deze cijfers voor.
Nederlandse overheidsinformatie over de risico's van dit soort buitenlandse trajecten ontbreekt. Alleen bij het reisadvies voor Cyprus plaatste het ministerie van Buitenlandse Zaken eind vorig jaar een waarschuwing. Andere landen, zoals Duitsland, het Verenigd Koninkrijk en Spanje, waarschuwen wél voor draagmoederschapstrajecten in bijvoorbeeld Mexico, Nigeria en Georgië.
Hoogleraar Kartica van der Zon (Universiteit Leiden) vindt net zoals de Nationaal Rapporteur Mensenhandel dat hier een taak ligt voor de overheid. "Het ministerie moet heel duidelijk waarschuwen voor mogelijke mensenhandel en uitbuiting van vrouwen. Ghana en Georgië zijn daar een voorbeeld van waarvoor dit zou moeten."
Het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt in een reactie de bevindingen en de problematiek "zeer ernstig" te vinden. Het overweegt ook in reisadviezen voor andere landen informatie over buitenlands draagmoederschap op te nemen.
Ghana is sinds kort in opkomst als bestemming voor draagmoederschap, mede vanwege de relatief lage kosten en soepele regelgeving. De Ghanese wet laat sinds 2020 toe dat wensouders nog voor de geboorte zeggenschap over het kind krijgen. Maar regels over de behandeling van draagmoeders en toezicht op de klinieken ontbreken.
Ook wordt veel gebruikgemaakt van anonieme eiceldonatie. Daardoor kan het kind nooit achterhalen aan welke vrouw het genetisch verwant is. Anonieme donatie is om die reden in Nederland verboden.
In tegenstelling tot andere landen kunnen in Ghana ook alleenstaande mannen terecht voor draagmoederschap. De Ghanese klinieken adverteren zelfs met de "single dad route".
Die route wordt ook gebruikt door homomannen of homostellen, erkennen de klinieken. Ook enkele Nederlandse homomannen deden een draagmoederschapstraject in Ghana. Dat is risicovol, want seks tussen mannen is in Ghana (al sinds de koloniale tijd) strafbaar.
In mei nam het Ghanese parlement een strenger wetsvoorstel aan, dat ook het promoten en financieren van lhbti-activiteiten, en mogelijk het helpen van lhbti'ers strafbaar stelt. De wet is nog niet ingevoerd.
