Afvalverwerkers hebben nog steeds dagelijks last van exploderende lachgastanks uit het restafval. Dat blijkt uit een rondgang van BNR. Afvalbedrijven proberen de schade te beperken met innovaties en extra toezicht, maar slagen daar nog nauwelijks in, zeggen ze. Door een uitspraak van de rechter moeten afvalbedrijven zelf voor de kosten opdraaien. De tanks zijn een probleem voor afvalverwerkers sinds lachgas in 2023 werd opgenomen in de Opiumwet.

Voorheen konden lachgasgebruikers hun gebruikte cilinder weer inleveren bij de milieustraat. Daar stond statiegeld tegenover. Maar na het verbod in 2023 mochten milieustraten geen statiegeld meer innen over gebruikte lachgastanks, en eindigden ze vooral op straat en in het restafval. Via die weg komen ze uiteindelijk terecht in de verbrandingsovens van afvalverwerkers, waar ze kunnen ontploffen.

De explosies zorgen voor gevaarlijke situaties bij afvalverwerkers en voor schade die oploopt in de miljoenen euro's per jaar. De sector probeerde dat, samen met een aantal Nederlandse gemeenten, via de rechter op de staat te verhalen. Maar de rechter oordeelde in januari dat er geen verband bestaat tussen het verbod en de schade aan afvalcentrales, waardoor de sector zelf voor de schade opdraait.

Afvalbedrijven zijn daarom zelf op zoek gegaan naar oplossingen. Met extra toezicht, betere sorteermachines en sterkere ovens proberen afvalbedrijven een oplossing te vinden voor de ontploffende tanks. Maar dat lijkt vooralsnog vooral een doekje voor het bloeden, zeggen afvalbedrijven tegen BNR. Sinds het lachgasverbod in 2023 werd ingevoerd, is het aantal explosies nauwelijks gedaald.

Alle Nederlandse verwerkers van consumentenafval geven aan dat er nog wekelijks explosies plaatsvinden in centrales door gebruikte lachgascilinders. De meeste centrales geven aan dat dit zelfs dagelijks of bijna dagelijks gebeurt. 'Bij een explosie moet de hele operatie worden stilgelegd, schoongemaakt en gerepareerd. Dat kost miljoenen', zegt woordvoerder Esther Sloots van het Afval Energie Bedrijf Amsterdam (AEB).

AEB experimenteerde kortstondig met een eigen statiegeldsysteem, maar zag daar later weer vanaf. Het bedrijf vond het niet aan afvalcentrales, maar aan de overheid om statiegeld over lachgastanks te innen. 'Het was een druppel op een gloeiende plaat: het aantal explosies nam niet af', zegt Sloots. In de regio Twente loopt er via afvalbedrijf Twence nog wel een statiegeldregeling voor lachgastanks: gebruikers krijgen vijf euro per tank retour.

Behalve voor financiële schade, zorgen de lachgastanks ook regelmatig voor gevaarlijke situaties. Bij geen van de Nederlandse afvalbedrijven hebben de tanks tot nu toe noemenswaardige ongelukken opgeleverd, al gaat het regelmatig wel bijna mis, vertelt Robert Corijn van afvalbedrijf Attero.

In een centrale van Attero kwam het al eens voor dat een lachgastank door het dak naar buiten vloog en op een haar na een medewerker raakte. En voor personeel van de vuilniswagens kunnen de tanks ook gevaarlijk zijn, zegt Corijn. 'We hebben al wel incidenten gehad waarbij medewerkers van inzamelvoertuigen zo'n lachgastank langs hun oor zagen suizen. Het gaat allemaal net goed, maar we wachten op een eerste echte ongeval.'

Een oplossing is eenvoudig, vindt de sector: voer het statiegeld weer in. Maar daar wil de overheid echt niet aan, laat het ministerie van Economische Zaken weten in een reactie. Het kabinet wil gebruik van het inmiddels illegale lachgas niet stimuleren met een beloning in de vorm van statiegeld. Het staat gemeenten en afvalverwerkers in principe vrij om zelf een statiegeldsysteem in te voeren, maar het Rijk probeert dat wel te ontmoedigen.

Naast statiegeld zou het ook helpen als producenten van lachgascilinders worden verplicht om hun ontwerp aan te passen, zegt Corijn van Attero. 'Met een smelt- of een ovendrukventiel smelt het ventiel in onze verbrandingsovens. Dan kan het gas ontspannen en exploderen ze niet meer.'

Verschillende Europese brancheverenigingen en vakbonden lobbyen daarvoor bij de Europese Commissie. Ook de Nederlandse Vereniging Afvalbedrijven ondersteunt die lobby, maar die was aan dovemansoren gericht, zegt een woordvoerder. De Europese Commissie werkt wel aan een Europees verbod op lachgas, maar heeft geen plannen liggen voor een verplicht smeltventiel.

Bedrijven moeten door de rechterlijke uitspraak in januari zelf voor de kosten opdraaien. Maar uiteindelijk komen die kosten terecht bij huishoudens, waarschuwen afvalbedrijven. De afvalverwerkers belasten de extra kosten namelijk door in de afvalstoffenheffingen van gemeenten.

Het kabinet stelde in 2024 wel 450.000 euro beschikbaar voor de sector, bedoeld voor innovaties die lachgascilinders uit het restafval moeten filteren. Het ministerie zoekt, samen met de sector, nog naar een bestemming voor dit bedrag.
Foto