De zwangere influencer Nicola Ebbink kreeg de afgelopen dagen veel kritiek omdat ze af en toe champagne drinkt. Dat druist in tegen het officiële advies: geen druppel tijdens de zwangerschap. Maar hoe schadelijk zijn een paar glaasjes eigenlijk?

Ebbink zegt in een vlog op TikTok dat ze weleens champagne drinkt, omdat ze vindt 'dat dat moet kunnen'. Ze beroept zich op een boek van econoom Emily Oster, Expecting Better. Daarin bespreekt Oster bestaande onderzoeken naar zwangerschap en leefstijl.

Onder de video reageren mensen fel. Ook wetenschapsjournalist Adriaan ter Braack (online beter bekend als Sjamadriaan) mengde zich in de discussie. Hij wijst erop dat je de onderzoeken die Oster aanhaalt niet kunt gebruiken om te bewijzen dat alcohol geen schade aanricht tijdens de zwangerschap. "Alcohol tijdens de zwangerschap wordt door elke instantie terecht afgeraden."

Ebbink zegt dat ze alcohol tijdens de zwangerschap niet wil promoten, maar vindt dat er ruimte moet zijn voor nuance. De oorspronkelijke TikTok-video is inmiddels offline gehaald.

Gezondheidswetenschapper Daan Sartorius van het Trimbos-instituut wijst op een 'scala aan risico's'. "Alcohol tijdens de zwangerschap kan het proces beïnvloeden en daardoor leiden tot een laag geboortegewicht en een miskraam. Ook kan het een negatieve invloed hebben op de ontwikkeling van een kind, zowel fysiek als mentaal."

De parapluterm voor deze aandoeningen is 'foetaal alcoholspectrumstoornis' (FASD). Daarbinnen valt het bekendere foetaal alcoholsyndroom (FAS), waarbij iemand ook uiterlijke kenmerken vertoont.

Een schrijnend voorbeeld van FAS zag Sartorius in het tv-programma Je Zal Het Maar Hebben. "Een jongen had geen enkele impulscontrole, waardoor hij persoonlijk alle coffeeshops langs moest om te vragen of ze hem alsjeblieft op de zwarte lijst wilden zetten."

De discussie zit hem nu vooral in hoeverre één of twee glaasjes kwaad kunnen. Daar zijn volgens de onderzoeker 'geen harde conclusies' over te trekken. Onderzoek hiernaar is ingewikkeld: je kunt zwangere vrouwen niet bewust alcohol laten drinken om de gevolgen te testen.

Bestaande onderzoeken wijzen daarbij niet altijd op hetzelfde beeld. En de link tussen drank en ontwikkelingsproblemen is soms ook 'lastig aan elkaar te knopen'. "Je kunt niet altijd helemaal zeker weten dat het door alcohol komt."

Kortom: alcohol helemáál laten staan, is een 'advies uit voorzorgsprincipe'. "Maar ik vind dat we de discussie of één of twee glaasjes kunnen, moeten laten gaan", zegt Sartorius. "Het is een giftige, schadelijke stof en we kunnen niet voorspellen hoe het uitpakt. Dat past niet bij een zwangerschap."

Wereldwijd lopen de officiële adviezen tegenwoordig nauwelijks uiteen. In veel landen is het advies om alcohol helemaal links te laten liggen tijdens de zwangerschap. Wel verschilt de manier waarop mensen daarmee omgaan.

Het was bijvoorbeeld in Frankrijk langer sociaal geaccepteerd om een glas wijn te drinken tijdens de zwangerschap. Dat was ook terug te zien in de cijfers: onderzoek uit 2018 wees uit dat één op de tien vrouwen in Frankrijk alcohol drinkt tijdens de zwangerschap.

In Frankrijk speelt wijn überhaupt een grote rol in de cultuur. "Daar werd ook lange tijd gedacht dat een beetje alcohol goed was voor de gezondheid", zegt Sartorius. Volgens hem kun je de discussie over alcohol tijdens de zwangerschap niet los zien van de plek die alcohol inneemt in de samenleving. Hij pleit ervoor om 'breder na te denken over problemen die alcohol veroorzaakt'.

Het stemt hem positief dat veel mensen de video van Ebbink afkeuren. "En we weten uit onze monitor dat de meeste vrouwen stoppen met drinken als ze weten dat ze zwanger zijn. Maar over de precieze schade die alcohol veroorzaakt, wordt soms wel luchtig gedacht."

Hij wil dan ook niet alleen naar Ebbink wijzen. "Ik vind dat ze de risico's te licht weegt. Maar kan ik van haar vragen dat ze die afweging zelf maakt? We zien om ons heen mensen veel en vaak drinken. Het is zó genormaliseerd. Dan denk je misschien ook sneller: een glaasje kan toch wel? Maar het is veiliger van niet."