Door een verkeerde aanname staat de zeespiegel langs kusten wereldwijd veel hoger dan wetenschappers tot nu toe dachten: gemiddeld zo'n dertig centimeter hoger. Op sommige plaatsen in Zuidoost-Azië zelfs tot anderhalve meter hoger. Tientallen miljoenen mensen méér lopen daardoor het risico dat hun leefgebied overstroomt. Omdat de zeespiegel door klimaatverandering nog altijd verder stijgt, is er mogelijk ook minder tijd voor het versterken van kusten.

Dat schrijven onderzoekers van Wageningen University & Research (WUR) en Deltares in een vandaag gepubliceerde studie in het gezaghebbende tijdschrift Nature. Het komt allemaal door foutieve rekenmethodes en verkeerde aannames bij het berekenen van de zeespiegelhoogte aan de kust. Daardoor schatten vrijwel alle wetenschappelijke studies de impact ervan te laag in.

De Nederlander Philip Minderhoud, verantwoordelijk voor de studie, spreekt van "een blinde vlek". "Waar we nu achter zijn gekomen, heb ik in mijn carrière niet eerder meegemaakt. Ik verwacht ook niet dat we dit nog een keer meemaken. Gelukkig, want het gaat om grote verschillen, met bovendien grote consequenties."

Minderhoud kwam het probleem op het spoor toen hij zo'n tien jaar geleden in Vietnam de Mekong Delta bezocht, een gebied waar veel rivieren uitmonden in zee. Het water stond er in werkelijkheid veel hoger dan was aangegeven op de kustkaarten. Later zag hij hetzelfde in andere landen in Zuidoost-Azië. "De aanname was te laag. De zeespiegel stond echt een stuk hoger dan we met z'n allen dachten."

Uiteindelijk kwam Minderhoud, expert op het gebied van bodemdaling en de stijgende zeespiegel, erachter dat er problemen waren met de manier waarop wetenschappers de hoogte van de zeespiegel ten opzichte van de kust berekenen.

Minderhoud hield met mede-onderzoeker Katharina Seeger bijna vierhonderd recente wetenschappelijke studies opnieuw tegen het licht. Tot hun verbazing bleek dat ruim 90 procent van de studies van de verkeerde aannames was uitgegaan. Slechts één van de 385 onderzochte studies berekende de daadwerkelijke zeespiegelhoogte aan de kust helemaal juist.

Meerdere van de onderzochte studies komen ook terug in de rapporten van het VN-klimaatpanel IPCC. Landen gebruiken die rapporten weer voor het bepalen van klimaatbeleid. Het is onduidelijk of de verkeerde berekeningen ook in de IPCC-rapporten zijn beland.

Overigens staat de zee door de verkeerde aannames langs sommige kusten juist lager dan eerder becijferd. De zeespiegelhoogte voor de Nederlandse kust verandert op basis van dit onderzoek niet. Nederland baseert zich namelijk op lokale metingen.

Maar voor andere gebieden geldt dat inwoners dus al veel eerder met overstromingsrisico's te maken krijgen. Minderhoud: "Als het zeeniveau hoger is voor jouw specifieke kust of eiland dan eerder werd aangenomen, zullen de gevolgen van een stijging eerder optreden dan voorheen werd verwacht."

Volgens Roderik van de Wal, hoogleraar zeespiegelstijging bij de Universiteit Utrecht en het KNMI en niet bij het onderzoek betrokken, zijn de onderzoekers inderdaad een fout op het spoor gekomen. "Je wilt weten hoeveel mensen door het stijgen van de zeespiegel worden bedreigd. Wat ze nu laten zien is dat er sprake is van een kleine onderschatting. Daardoor is in plaats van 11 procent, nu 12 tot 13 procent van de mensen blootgesteld aan zeespiegelstijging."

Die paar procenten verschil klinken wellicht weinig, maar het gaat al snel om zo'n honderd miljoen extra mensen die last krijgen van het stijgende water. En vaak ook op andere locaties dan tot nu toe gedacht.

Marjolijn Haasnoot, hoogleraar klimaatadaptatie Universiteit Utrecht en Deltares en ook niet bij de studie betrokken, spreekt van "een superbelangrijke studie die belangrijke inzichten geeft". "Maar de uiteindelijke hoofdboodschap over zeespiegelstijging wordt niet heel anders."

Op de vraag of veel studies over de risico's van een stijgende zeespiegel nu de prullenbak in kunnen, zegt Haasnoot: "Die kun je verbeteren. Dit is inderdaad hoe wetenschap werkt: er komen nieuwe inzichten en dan ga je je studies verbeteren. Dat is alleen maar goed."

WUR-onderzoeker Minderhoud verwacht dat met de nieuwe data armere landen sneller hulp kunnen krijgen bij maatregelen tegen stijgend zeewater. "De president van de Malediven gaat vaak naar VN-conferenties en vraagt dan om aanpassingen die kwetsbare gemeenschappen kunnen beschermen. Maar dan zegt men bijvoorbeeld: het valt wel mee, het water staat volgens de officiële rapporten slechts tot uw enkels. En dan krijgt hij, bij wijze van spreken, een paar zandzakken. Terwijl hij een veel groter plan nodig heeft voor de bescherming van zijn eilanden."