Vanaf woensdag is de wasbeer verboden in Nederland. Hij staat op een nieuwe zwarte lijst met 38 schadelijke uitheemse dieren en planten, net als de beverrat en Chinese wolhandkrab. De vrees bestaat dat mensen verboden dieren gaan dumpen.

Hij ziet er zo onschuldig uit, met zijn wollige vacht en dat donkere masker rond zijn ogen. Maar in Duitsland vormt de wasbeer een ware plaag. Ooit door pelsdierhouders uit Noord-Amerika gehaald, bleken ontsnapte exemplaren zich ook daar prima thuis te voelen.

In Duitsland struinen inmiddels miljoenen wasberen rond. De roofdieren gappen er kippen en konijnen uit hun hokken, vernielen vuilnisbakken, tuinen en zelfs daken. Natuurlijke vijanden die de populatie in toom houden, hebben ze niet. Wel concurreren ze om voedsel en holen met de das en vos. Daarom heeft de Europese Commissie de wasbeer op de nieuwe lijst geplaatst met zogeheten invasieve exoten die vanaf 3 augustus in de Europese Unie verboden zijn. Net als andere uitheemse 'plaagdieren' als de beverrat, Chinese wolhandkrab en Californische rivierkreeft.

Nederlanders die een wasbeer als huisdier houden, zijn natuurlijk niet blij met het verbod. Net als dierenliefhebbers met een roodwangschildpad, Siberische grondeekhoorn of een van de andere soorten die vanaf woensdag verboden zijn. Daarvoor geldt een uitsterfbeleid: je mag de dieren houden tot ze doodgaan, maar fokken en handelen zijn taboe.

En dat geldt voor iedereen. Zelfs voor dierentuinen, tenzij ze een vergunning krijgen. Blijdorpdirecteur Marc Damen, tevens voorzitter van de Nederlandse Vereniging van Dierentuinen, gaat geen ontheffing aanvragen. ,,De wasbeer is geen publiekstrekker zoals de leeuw of gorilla, en bepaald geen bedreigde diersoort die we in stand moeten houden. Wij kunnen prima zonder. Al onze wasberen zijn gecastreerd. We houden ze tot ze doodgaan, maar een nieuw wasbeerverblijf zullen we niet meer bouwen.''

Toch vreest hij dat het de komende tijd weleens druk kan worden in het wasbeerverblijf, dat fungeert als opvang voor afgedankte huisdieren. ,,Als mensen niet meer met hun wasbeer, muntjak of neusbeer mogen fokken, is de lol er snel af. Fokken is bovendien vaak een nevenbron van inkomsten, waarmee ze hun hobby betalen. Het verbod kan ertoe leiden dat mensen hun dieren dumpen.''

Ook Stichting AAP houdt daar rekening mee. De opvang van uitheemse dieren is in principe blij met het verbod, maar vreest voor de gevolgen. ,,Er zullen mensen zijn die hun dieren over het hek zetten of loslaten in het bos. Dan heeft de lijst een averechts effect'', zegt directeur David van Gennep. ,,Niet alle Europese landen hanteren bovendien zo'n keurig uitsterfbeleid als Nederland. In een aantal Spaanse regio's moeten gevangen wasberen bijvoorbeeld worden doodgeschoten. Andere soorten gaan ze er met gif en klemmen te lijf. Daar hebben de dieren natuurlijk niet om gevraagd.''

Heeft u ook van die mooie paarse waterhyacinten in uw vijver? Geniet er nog maar even van, want officieel is ook de eichhornia crassipes over een paar dagen verboden. U mag ze houden tot ze doodgaan, maar ze mogen niet meer worden verkocht.

Hier komt een probleem van de zwarte lijst aan het licht: soorten die in het behaaglijke mediterrane klimaat al snel gaan woekeren, overleven hier de eerste nachtvorst soms niet eens, zoals de waterhyacint. Eind maart verhuisde onderneemster Esther de Vreede haar waterplantenkwekerij in Pijnacker nog naar een twee keer zo grote kas, omdat er zoveel vraag is naar waterhyacinten. Op 13 juli bleek haar meest verkochte plantje op de exotenlijst te staan. ,,Daar zit ik dan, met m'n nieuwe kas, en planten die ik moet vernietigen. Het is bizar: in de winter vriest de eichhornia dood. Dat is de reden waarom we er zoveel van verkopen: elk voorjaar willen mensen nieuwe.''

Behalve een paar waterplanten staan op de huidige exotenlijst geen planten die veel in Nederlandse tuinen voorkomen, zegt planten- kwekersvoorman Henk Raaymakers van LTO. ,,Maar de volgende lijst is al in de maak, en die wordt beduidend langer. Een soort komt al op de exotenlijst als twee landen hem beschouwen als invasief. Als een soort eenmaal op de conceptlijst prijkt, zie je meteen dat de handel instort.''

De vraag is ook wie namens Brussel gaat controleren of ondernemers zich aan de regels houden. En wie kijkt er toe op particulieren met een struik in hun tuin die zich volgens de regels niet meer mag voortplanten? Een plantenpolitie komt er niet. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA), die verantwoordelijk is voor de handhaving van de exotenlijst, bevestigt voorlopig niet te gaan inspecteren. ,,Tenzij we aanwijzingen hebben dat exoten vanuit tuinen of vijvers moedwillig worden verspreid.''
Foto