Bij zeker zes sportbonden moeten trans of non-binair amateursporters eerst medisch gekeurd worden of om een uitzondering vragen om aan wedstrijden mee te doen. Discriminerend, oordeelt de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme. Hoogleraar sport en recht Marjan Olfers noemt het onbegrijpelijk: "Recreatiesport hoort laagdrempelig en toegankelijk te zijn."

De drempels gelden bij de voetbal-, golf-, handbal-, schaats-, wielren- en rugbybond, blijkt uit onderzoek van onderzoeksplatform Pointer. Trans of non-binaire personen moeten voor ze aan een wedstrijd mee mogen doen op gesprek komen bij een commissie, om een uitzondering (dispensatie) vragen of een medische keuring ondergaan. Bij golf mogen trans personen zelfs helemaal niet meedoen aan wedstrijden.

Buitengesloten of bang voor openheid
Dat gaat in tegen het advies van sportkoepel NOC*NSF uit 2023. Die vindt dat iedereen in de amateursport moet kunnen meedoen bij de mannen of vrouwen, passend bij waar je je thuisvoelt. Zo moet een non-binair persoon, die zich geen man of vrouw voelt, zelf kunnen kiezen om bij de mannen of vrouwen mee te doen.

"Door keuringen of gesprekken voelen sporters zich buitengesloten of bang om open te zijn over zichzelf", zegt een woordvoerder van Transgender Netwerk. "Het voelt voor hen alsof ze een probleem zijn dat opgelost moet worden."

Dat bonden het trans en non-binaire sporters moeilijk maken, is volgens Marjan Olfers, hoogleraar sport en recht aan de Vrije Universiteit Amsterdam, onbegrijpelijk. "Het gaat bij amateursport niet om prestatie, maar om plezier en samen sporten. Het hoort voor iedereen juist toegankelijk te zijn."

Bij maar 16 van de 77 sportbonden mogen trans en non-binaire sporters wel direct gewoon meedoen aan wedstrijden, concludeert onderzoeksplatform Pointer. Bij de meerderheid, meer dan veertig bonden, is er helemaal niets vastgelegd voor trans en non-binaire sporters. Bij 13 sporten, zoals de paardensport, speelt de discussie niet omdat mannen en vrouwen daar al in dezelfde categorie meedoen.

Het gebrek aan regels zorgt voor onzekerheid, ziet Transgender Netwerk. De organisatie krijgt regelmatig meldingen van zulke situaties. "Clubs weten zelf niet goed wat ze moeten doen. En zelfs als een club het goed bedoelt, kan een sporter zich daardoor niet welkom voelen."

Volgens de Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme is er sprake van 'uitsluiting en achterstelling.' Hij zegt daarom tegen Pointer dat hij naar minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) Sophie Hermans zal gaan. Hoogleraar Olfers begrijpt dat: "Het is directe discriminatie als je een groep mensen op voorhand zo buiten spel zet."

De zes sportbonden zeggen tegen Pointer dat ze mensen niet bewust willen uitsluiten. Volgens de KNVB en Rugby Nederland gaat het om de veiligheid van andere sporters. Om te bepalen of iemand mag meespelen, moeten trans sporters daarom om een uitzondering op de regels vragen. De bonden kijken dan naar lengte, gewicht en de hoeveelheid testosteron.

De schaatsbond KNSB vindt dat er geen drempel is voor trans- en non-binaire sporters omdat de meeste leden volgens hen toch geen officiële wedstrijden rijden.

Olfers begrijpt deze argumenten van de sportbonden niet. "Het excuus van fysieke veiligheid bij sporten als voetbal vind ik gezocht. Je hebt bijvoorbeeld ook heel sterke vrouwen op het veld, waarom is het bij een transvrouw dan een probleem?"

Ze ziet dat ook in de topsport trans personen vaker lastig kunnen meedoen. "Los van wat je daarvan vindt, moet bij uitstek in de amateursport iedereen mee kunnen doen. Uit onderzoek weten we dat minderheidsgroepen zich toch al vaker onveilig voelen in de sport en daar veel last van hebben."

Dat bonden vragen om medische keuringen, vindt de hoogleraar kwalijk. "Het gaat om medische gegevens, dat zijn privacygegevens waar je als sportbond helemaal niet om mag vragen."

Het Handbal Verbond voert gesprekken om trans en non-binaire sporters 'persoonlijk te begeleiden'. Als dat helpt om het goed voor die sporters te regelen kan dat prima zijn, zegt de woordvoerder van Transgender Netwerk. "Maar het moet geen verplichting zijn. Trans personen mogen hier vanwege hun privacy en veiligheid nooit toe gedwongen worden."

Dat veel sportbonden nog steeds geen heldere afspraken hebben en trans sporters juist opzadelen met drempels, komt volgens Olfers deels door een gebrek aan kennis. "Sportbonden en verenigingen drijven grotendeels op vrijwilligers. Zij weten niet altijd hoe ze hiermee om moeten gaan. Omdat trans en non-binaire sporters een kleine minderheid vormen, gaan clubs er vaak vanuit dat deze vragen bij hen niet zullen spelen."

Dat is volgens haar geen excuus om niets te doen. Sportkoepel NOC*NSF moet meer aandacht voor inclusie hebben, vindt ze. "Op die manier kan er meer kennis bij sportbonden komen. En NOC*NSF zou het volgen van het advies over inclusie kunnen opnemen in de eisen voor sportbonden."